การย้อมเสื้อม่อฮ่อม
เมื่อเราได้ห้อมเปียกมาแล้ว ก็มาถึงวิธีการย้อมเสื้อม่อฮ่อมด้วยห้อมเปียกกันแล้ว อย่างที่เราทราบกันดีว่าห้อมเปียกมีคุณสมบัติพิเศษที่ไม่ละลายในน้ำปกติหรือน้ำที่มีสภาวะเป็นกลาง แต่ว่าละลายในน้ำที่เป็นเบสหรือที่ชาวบ้านเรียกว่าน้ำด่างนั้นเอง น้ำด่างนี้บางทีทำจากน้ำขี้เถ้าผสมกันน้ำปูนขาว แต่บางที่จะมีการเพิ่มน้ำซาวและน้ำมะขามเปียกเข้าไป เพื่อทีน้ำจะมีความเป็นด่างสูงพอที่จะทำให้ห้อมเปียกละลายพร้อมที่จะทำการย้อมเสื้อม่อฮ่อม เพื่อเตรียมพร้อมที่จะทำการขายส่งเสื้อม่อฮ่อม ของชาวแพร่ซึ่งค่า PH ของน้ำด่างที่จะนำมาละลายห้อมเปียกได้จะมีค่าประมาณ 11.5 สำหรับชาวบ้านที่มีประสบการณ์ในการย้อมเสื้อม่อฮ่อมจะใช้วิธีการสังเกตสีและชิมรสของน้ำด่าง ว่าต้องมีสีและรสประมาณไหนถึงจะเหมาะสมในการนำไปละลายห้อมเปียก เพื่อนำไปย้อมได้ ก็ถือเป็นภูมิปัญญาชาวบ้านอีกอย่างหนึ่งของคนในสมัยก่อน
วิธีการย้อมเสื้อม่อฮ่อมด้วยการย้อมเย็น เป็นวิธีการย้อมที่ทำให้เสื้อม่อฮ่อมสีไม่ตกด้วยกรรมวิธีธรรมชาติ ด้วยภูมิปัญญาของบรรพบุรุษแท้ๆ
1.นำห้อมเปียกมาละลายในน้ำด่างที่เราเตรียมไว้ โดยอัตราส่วนการผสมห้อมเปียกกับน้ำด่างนั้นก็ขึ้นอยู่กับความพอใจของเราว่าต้องการสีเสื้อม่อฮ่อมเข้มหรืออ่อนแค่ไหน ถ้าเราผสมเนื้อห้อมเปียกน้อยเราก็จะได้สีของน้ำย้อมห้อมที่อ่อน แต่ถ้าเราต้องการน้ำย้อมห้อมสีเข้มก็ให้ผสมเนื้อห้อมเปียกมากขึ้น เราจะได้สีน้ำย้อมห้อมที่เข้ม เมื่อผสมเนื้อห้อมเปียกกับน้ำด่างแล้วเราจะได้น้ำห้อมสีน้ำเงินออกมาพร้อมที่จะนำมาย้อมเสื้อม่อฮ่อม
2.นำเสื้อผ้าฝ้ายที่เตรียมการล้างแป้งออกหมดมาลงย้อมในหม้อน้ำย้อมห้อม โดยการจุ่มเสื้อผ้าฝ้ายลงในน้ำย้อมห้อมที่เตรียมไว้ให้จม ทำการขยำเสื้อด้วยมือจนน้ำสีซึมกระจายเข้าไปในตัวเสื้อและเส้นใยจนทั่ว แล้วทำการยกเสื้อขึ้นมาตากจนแห้ง สังเกตดูสีของเสื้อม่อฮ่อมที่ได้ว่าเข้มพอหรือไม่ ถ้าสีที่ได้ยังไม่เข้มพอให้เสื้อที่ย้อมแล้วมานำลงไปย้อมในน้ำย้อมห้อมอีกประมาณ 3-5 รอบจนได้สีที่ต้องการ
3.เมื่อได้สีที่ต้องการแล้ว ให้ซักทำความสะอาดก่อนที่จะทำการส่งขายหรือนำไปสวมใส่ เพื่อเป็นการล้างผงสีหรือห้อมเปียกที่ซึมเข้าไปในเนื้อผ้าและเส้นใยไม่หมด
นี่คือวิธีการย้อมเสื้อม่อฮ่อมด้วยห้อมเปียกที่ทำมาจากต้นห้อมด้วยวิธีธรรมชาติ เพียงเท่านี้เราก็ได้เสื้อม่อฮ่อมที่ย้อมด้วยวิธีธรรมชาติ ที่มีคุณสมบัติสีไม่ตกใส่แล้วสบาย
